Brezilya Kültürü ve Brezilya'da Yaşam

Brezilya Kültürünün Tarihsel Gelişimi

Karnavalları, festivalleri ve danslarıyla ünlü Brezilya, Latin Amerika'nın önemli ülkelerinden biridir. Brezilya'nın geçmişine kısaca bir uzanalım.

Brezilya uzun süre Portekiz sömürgesi altında kalmış, daha sonra Portekiz'den ayrılarak kendi krallığını kurmuş. Mücadeleler tarihindeki yerini, köle isyanları, krallık karşıtı ve askeri diktatörlük karşıtı savaşımlar, şehir gerillaları mücadeleleri ile almış. İşçi hareketleri, komünist parti ayaklanmaları da bu ülke tarihi içinde önemli bir yere sahip olaylardan. Latin Amerika ve Küba devrimleri, Moskova'nın siyasi gücü, çeşitli yönlerden buradaki siyasi hareketliliği de etkilemiş. Ancak tarihinde üç askeri darbe yaşamış, bir dönem de askeri diktatörlükle yönetilmiş. Bu sürelerde dışa bağımlılığı artmış bunun sonucunda sosyalist mücadeledeki kararlılık yerini teslimiyete bırakmış. Şu anda ülkede, federal bir cumhuriyet kimliği taşıdığı söylenen bir yönetim bulunuyor.

Sömürgecilik döneminde (1530–1700) şekerpancarı üretimi, şeker pancarı içkisi, tütün ve pamuk üretimi ekonominin önemli bir parçasıyken; 17. ve 18.yy’da Almanya ve Fransa gibi Avrupa ülkelerinin şeker pancarı üretimine yoğunlaşmaya başlamasıyla buna bağlı olan ekonomide bir düşüş yaşanmış. Bu dönemden sonra ekonomide dışa dayalı arayışlara gidilmiş.

18. yüzyılda altın ve elmas gibi değerli madenlerin bulunması yeniden bir canlanmayı getirmiş. Ve sömürgecilere bağlılık biraz olsun azalmış, kendi ekonomisi bu değerli taşlardan dolayı gelişmiş. Ancak Portekiz krallığı, sömürgesi Brezilya’ya zarar vermeye devam etmiş. Ağır vergiler uygulanmış ve altın üretiminde düşüş yaşanmış.

Bütün bu dönemin ardından sürekli kaynamalar yaşayan Brezilya, en sonunda 1822 yılında Portekiz’den ayrılıp kendi imparatorluğunu kurmuş.

Bu dönem, 1822–1889 yılları arasında devam eder. Kahve çekirdeği ile kahve üretimi gelişmeye ve ekonominin temelini oluşturmaya başlar. Kahve ihracatı yoluyla tüm dünya, Brezilya kahvesi ile tanışır böylece.

1889–1930 yılları arasında, cumhuriyet dönemi yaşanır. Anayasal demokrasi çok küçük bir kesim için geçerli bir yönetimdir. Zaten kısa süre sonra askeri cunta dönemi başlar. Getulio Dorneles Vargas, diktatör olarak uzun bir süre ülkenin yönetiminde olur. Askeri diktatörlük döneminden sonra ise Brezilya Federal Cumhuriyeti dönemi başlar. Ülkenin karşı karşıya kaldığı en büyük problemler, dünyanın birçok yerinde benzer şekilde; gelir dağılımındaki eşitsizlik, ekonomik problemler, işsizlik, ekonomik krizler ve kültürel yozlaşma olarak sıralanabilir.

Brezilya Yaşamına Genel Bakış

Brezilya, coğrafi olarak tropikal iklim içinde yer alıyor ve en yüksek hava sıcaklığı 40’ın üzerine çıkmıyor. Ülkede çok küçük bir dönem dışında sürekli yazı görmek mümkün. Amazon yağmur ormanları ülkenin en çok bilinen doğal güzelliklerinden ve bu ormanların, iklimi belirleyen bir özelliği de var.

Brezilya kültürü sadece ülkeye en yaygın dil ve dini veren Portekiz’le birlikte değil ülkenin yerlileri olan Indians,hatırı sayılır miktarda Afrikalı ve Avrupa,Orta Doğu ve Asya’dan gelen diğer göçmenlerle birlikte şekillenmiştir. Brezilya müziği her zaman için müthiş farklılığıyla tanımlanmış ve üç kıtanın müziksel etkisi ile şekillenmiştir.Popülaritesine 1930’da ulaşmış olan samba, İspanyol bolerosu ve Afrika müziğinin ritimlerinin bir karışımıdır. Sambanın en meşhur taraftarı muhtemelen meyve süslemeli başlığıyla ve ateşli doğasıyla bilinen Carmen Miranda idi.1980’de Karaib ritimleri etkisiyle lambada tüm dünyada popüler oldu. Brezilya resmi olarak Katolik bir ülkedir,fakat uygulamada ülkenin dini yaşamı Hint canlıcılığı,Afrika ibadetleri,Afro-Katolik senkretizimi içine alır.Portekizce Hint ve Afrika dillerinden Brezilyalılarca konuşulan birçok kelime almıştır.Lehçe,aksan ve argo bölgesel olarak değişir. Brezilyalıların başlıca besinleri genellikle et,tavuk yada balıkla birlikte yenen pirinç ve fasülyedir.Brezilya mutfağının spesialitelerinden bazıları hindistan cevizi sütü ile tatlandırılmış deniz ürünleri güveci;sebzeler,soğan ve biberle karıştırılmış karides yemeği ve et ve fasülye güvecidir.Bahia’daki sokak başlarında beyaz elbise giymiş kadınlar tuz ve soğanla karıştırırılarak yağda kızartılan ve domates sosu,kurutulmuş karides ile dolduruluan fasülye ezmesi satarlar.

Inca ve Maya’ların tersine Brezilyalılar merkezi bir uygarlık geliştirmemişlerdir.Orman ve iklimin yardımıyla arkeologların üzerinde çalışacağı çok küçük deliller bırakmışlarıdır:sadece birkaç çanak çömlek ve iskeletler.Portekizler şu an Brezilyanın bulunduğu topraklara geldiklerinde nüfus çok çeşitliydi ve 2 ile 6 milyon arasında yaşayan vardı. Bugün nüfus 200,000 den fazla ve bunun birçoğu Brezilya’nın iç kısımlarındaki ormanlarda gizlenmiştir.19.yy devam ederken kahve şekerle yer değiştirerek Brezilya’nın en byük ve önemli ihraç malı olmuşştur.İlk kahve çiftliklerinde köleler işçi olarak kullanılmış fakat 1888’de köleliğin kaldırılmasıyla binlece Avrupalı özellikle İtalyan göçmenler çalışmak için kahve arazilerine akın ettiler.1889’da güçlü kahve soyluları tarafından desteklenen askeri bir darbe Brezilya Hükümetini devirmiş ve bunu takip 40 yıl boyunca Brezilya askerler,sivil başkanlar ve silahlı güçler tarafından yönetilmiştir.1929’daki global ekonomik kriz kahve üreticilerinin hükümetteki gücünü zayıflatmış ve muhalefet parti Liberal Alliance milliyetçi askerlerin desteği ile şekillenmiştir. Liberal Alliance 1930 da seçimleri kaybedince ordu gücü ele geçirip Getúlio Vargas’ı başkan olarak seçmişlerdir.Mussolini ve Salazar’ın faşist rejiminden etkilenen Vargas ülkenin politik yaşamına 1954’de görevden atılana kadar 24 yıl boyunca egemen olmuştur.Yerine gelen Juscelino Kubitschek Brasília’yı yeni bir başkent yapmıştır.1960’da ekonomi yeni başkent için yapılan harcamalar ve Castro’nun Küba’da kominizm galibiyetinin yarattığı korku yüzünden hasara uğramıştır.Brezilya’nın narin demokrasisi 1964’de yine askeri darbeyle yıkılmıştır.Ordu yöneticileri projeler geliştirmiş ve mali durumu düzeltmiştir.1980’lerin ortasında Brezilya’nın uluslararası bankaların verdiği ödünç paralarla desteklenen ekonomik mucizesi yavaş yavaş tükenmiş ve ordu yönetimi sivil hükümete geri vermiştir.1989 Kasımında Brezilyalılar başkanları Fernando Collor de Mello eleme şansına ilk kez sahip olmuşlardır.

Brezilya’da Yaşayan Etnik Gruplar ve Diller

Brezilya, etnik çeşitlilik bakımından zengin bir ülke. Portekizliler’in sömürgesinden sonra Portekizce resmi dil olmuş. Elbette çok farklı halkların yaşaması nedeniyle, çok farklı diller de konuşuluyor. Yerli halkın konuştuğu diller var. Arawak, Tupi, Carib bunlardan bir kısmı. Ayrıca Afrikalılar’ın konuştuğu diller de var. İspanyolca ise; Peru, Kolombiya ve Arjantin gibi ülkelerin buraya yakın olması nedeniyle konuşulan dillerden.

Brezilya'da aile kavramı önemli, bu nedenle İspanyol kültürüne de bir yakınlık söz konusu. Gelenekler nesilden nesile aktarılmaya çalışılıyor. Çok renkli etnik zenginlik görülüyor. Brezilya’da insanlar ten renklerine göre değil sosyal sınıflara göre ayrılıyor.

Milattan önceki dönemlerde bu bölgeye yerleşmiş ilk gruplar Kızılderililer. Çok farklı isimlerle de anılıyorlar. Brezilya’da yaşayan bu ilk yerliler “Tupi yerlileri” ya da Tupi-Guarani olarak biliniyor. Bunlar dışında; Je, Arawaklar, Caraibalar olarak isimlendirilen halklar yaşamakta. Daha sonra Portekizliler’in bu bölgeye gelmesi ve asimilasyon politikaları, pek çok kültürel değişim ve dönüşümün nedeni oluyor.

Sömürgecilik döneminde buradaki yerli halk köle olarak çalışmaya zorlanmış ancak ağır yaşam koşullarına dayanamayınca Afrika’dan köle olarak çalıştırılmak üzere insanlar getirilmeye başlanmış. Zaman içinde de karma bir ırk oluşmaya başlamış. Portekizliler farklı renkte insanları birleştirmenin daha iyi olacağını düşünmüşler ve böylece çok ırklı (melez) bir kesim oluşmaya başlamış. Şu anda da nüfusun büyük bir çoğunluğu; Portekizliler, Afrikalılar ve melez halklardan oluşuyor. Bunlar dışında pek çok ülkeden göçlerle büyük bir çeşitliliğe sahip oluyor Brezilya. Bir dönem, Avrupa göçleri ile İtalyan ve Almanlar yerleşiyor ama sonrasında buradan ayrılmak zorunda bırakılıyorlar. Tabii hala orada yaşayan bir kesim var.

Arap göçleri ile Lübnan ve Suriye’den halklar da burada yaşamaya başlıyorlar. Bu halklar, Brezilya’da yaşayanlar tarafından Türk olarak adlandırılıyorlar. Bu bölgelerin bir dönem Osmanlı toprakları içinde olması bu düşünceye neden olmuş olabilir.

Dini Yaşam

Brezilya dünyada Roma Katolik nüfusunun en çok olduğu ülke; nüfusun büyük çoğunluğu Katolik. Bunun yanında Protestanlar da yer alıyor. İslam ilk olarak Afrikalı köleler arasında inanılan ve uygulanan bir din iken daha sonraları Arap göçmenlerin uyguladığı bir din halini almış. Latin Amerika'nın en büyük Budist nüfusunun Brezilya'da olduğu biliniyor. Bunlar dışında spiritüalizm ya da ruhçuluk olarak bilinen inanış da bir kısım halk arasında yaygın. Dini inanışı olmayan insanlar nüfusun %7,4’ünü oluşturuyor. Yani yaklaşık 12 milyon kişi. Afrikalı kölelerin gelmesiyle çeşitli Afrikalı geleneksel dini inanışlar da bulunuyor. En çok bilinen Afrikalı inanışlardan biri; Candomble.

< Önceki