Brezilya’da Müziğin Tarihi ve Türleri
Brezilya'da müzik ilk olarak 1578’de kategorize edilmiş ve tanımlanmaya başlanmış. Burada yaşayan yerli “Tupi” halkının müziği ve dansları keşfedilmiş. Jean de Lery ve Gabriel Soares de Sousa gibi araştırmacılar yerli halkın müziği ve danslarını incelemişler, tanımlamalar yapmaya başlamışlar. Tupi halkı dışında yerli halklardan bazıları; Tamoios ve Tupinambaslar olarak adlandırılıyor.
Kamış ağızlı flütleriyle Kızılderililer, şarkıcı ve kemancılarıyla Portekizliler, ritim çalgılarıyla Afrikalılar, Brezilya’yı bir müzik ülkesi haline getiren nedenler olarak sıralanabilir.
Portekiz'in ülkeyi işgaliyle birlikte yeni-sömürgeci müzik, bu bölgede kendini göstermeye başlamış. İlk olarak romantik aşk şarkıları olarak bilinen “modinha”lar yazılmaya başlanmış.(Domingos Caldos Barbosa).
Bu müziklerin kökeni bilinmiyor. Portekiz kökenli ya da Brezilya kökenli oldukları konusunda fikirler var.
Afrikalıların köle olarak getirilmesiyle, Afrika kökenli ve teatral bir müzik türü olan “lundu” burada etkili olmaya başlamış. Lundu uzun süre Protekiz saraylarında da kullanılmış.
17.yy.’da Bahia’da müzik okulları kurulmuş, kraliyetin gelmesiyle müzikal etkinlikler artmaya başlamış, tüm kiliselerde dini içerikli müzikler çalınmaya başlanmış.
18. yy.’dan itibaren Avrupa'nın etkisiyle klasik müzik alanında yeni besteciler ortaya çıkmış ve çeşitli eserler verilmeye başlanmıştır. İlk Brezilya operası da bu dönemde yazılmış ve icra edilmiştir.
Sonrasında Klasik Batı Müziği'nin geleneksel halk ezgileriyle harmanlanması sonucu "Avangard" diye nitelendirilen yeni bir müzik ortaya çıkmıştır. Heitor Villa Lobos bu akımın öncülerindendir.
Brezilya'da yaşayan yerlilerin geleneksel müziği hakkında elde kaynak, kayıt veya notalar bulunmadığından tam anlamıyla kesin bir bilgi yok; ancak yerli halkın müziği zaman içinde Portekizliler, Avrupalılar ve Afrikalılar’ın müziklerinin etkisiyle kültür ve müzik çeşitliliği içinde yerini almış. Yağmur ormanlarında yaşayan yerliler bu ormanların seslerini taklit niteliği taşıyan bir müzik geliştirmişler; genelde de kamıştan dilli-üflemeli çalgılar kullanmışlardır. Misyonerler Brezilya’ya geldiklerinde Kızılderililer’in vurmalı ve üflemeli çalgılarla yaptığı törensel şarkılar ve danslarla karşılaşmışlar. Bu misyonerler, sonrasında orijinal sözleri, Hıristiyanlığa ait dini sözlerle değiştirmişler ve böylece yerlilerin “tupi” diliyle Hıristiyanlığa ait dini sözler söylenmeye başlanmıştır.
Doğu Amazon bölgesinde en çok bilinen müzik türü “carimbo”. Daha sonra bu müzik türü salsa, merenge gibi Latin Amerika’nın diğer müzik türleri ile iç içe geçmiş ve elektronik alt yapılar eklenmiş. Bunun sonucunda dünyada uzun süre popülerlik kazanmış “Lambada” ortaya çıkmıştır.
1930’lardan itibaren popüler müzik gelişmiş, bu müziklerde kullanılan enstrümanlar ise, cuica, tambourine, tava, flüt, gitar ve piano olmuştur. Popüler müzik alanında bir döneme besteleriyle adını yazmış olan Ary Barroso ve onun bestelerini icra eden aynı zamanda bir Hollywood sanatçısı olan Carmen Miranda bu dönemin ve müziğin bilinenleri arasında sayılabilir.
Portekizce’de ağlamak anlamına gelen “choro” kelimesi bir müzik türüne adını vermiş ve bildiğimiz ağıt formatında bir müzik türü olmuştur. 19. yüzyılda Rio De Janerio kökenli, enstrümantal, doğaçlamaya dayanan bu müzik içinde kimi zaman solo bölümler de yer alıyor. Asıl olarak flüt, gitar ve cavaquinho ile icra edilen bir türdür. Cavaquinho, gitara benzeyen ama daha küçük boyutlarda ve dört telli bir çalgıdır. 1960'lara gelindiğinde bu müzik türünün yavaş yavaş ortadan kaybolmaya başladığı görülür. Ancak 1970’lerden sonra tekrar popüler olmaya başlamış ve günümüze kadar gelmiştir. Brezilya’daki diğer müzik türlerini şu şekilde özellikleriyle açıklamaya çalışalım:
Musica Popular Brasileria: Brezilya popüler müziği. Şu anda bilinen Brezilya pop müziği de diyebiliriz. Pop müziğin bilinen ünlü isimleri; Gal Costa, Maria Bethania ve Elis Regina. Besteciler ise; Chico Buarque, Milton Nascimento, Gilberto Gil, Caetano Veloso v.s.
Bossa Nova: İlk olarak Rio De Janerio’da ortaya çıkmış, caz armonilerinin, düşük ritimli samba vuruşları ile birleşiminden oluşan bir müzik türüdür. 1950'li besteciler ve en çok bilinenlerden Antonie Carlos Jobim bu müziğin yaratıcılarından. Daha çok caz standartlarında bir müzik olmuştur.
Tropicalia: Diktatörlük döneminde şehir gerillaları tarafından ve sistemi değiştirmek için verilen savaşımlar sırasında kullanılan bir müzik türü. Farklı, kendine özgü bir tarz. Gilberto Gil ve Caetano Veloso Amerikan ve Avrupa stillerini elektrik gitar ve farklı Brezilya ezgileriyle birleştirince bu tür ortaya çıkmış. Daha çok politik içerikli olan bu şarkılar sonucu Veloso ve Gil askeri hükümet tarafından sınır dışı edilmiş İngiltere'ye gitmek zorunda bırakılmışlardır.
Repentismo: Bir çeşit balad olarak nitelendiriliyor. Doğaçlama sözlerle dinleyicinin önerileri doğrultusunda bir icra söz konusu.
Frevo: Karnaval sırasında yaygın olarak yapılan bir müzik.
Forro: Kuzeydoğu Brezilya’da dans formunda hızlı ritimli bir müzik. Temmuz festivalinde çok yaygındır. Forro müzik grupları yemek isimleri ile anılıyor. Forro dansı bu müziğin dansı ve ikili bir dans. Davul, triangle ve akordeon bu türde birlikte çalan çalgılar. 1980’lerde ünlü olan “Lambada” ya öncülük ediyor. Luiz Gonzaga, “Asa Branca” adlı şarkısıyla Forro’nun ünlü müzisyenlerinden.
Musica Nordestina: Kuzeydoğu Brezilya'da her tür popüler müzik için kullanılan genel bir terim. Yavaş ritimler, ağır yürüyüşler yer alıyor. Akordeon ve gitar kullanılıyor. Bu bölgede Afrika ritimleri ve Portekiz ezgileri birleşip maracatu formunu ve bir çeşit dans müziğini oluşturuyor.
Afro-Brazilian (Afrika ve Brezilya etkili müzikler) Müzik
Samba: 20.yy başlarında Rio de Janerio yakınlarında yaşayan Afrikalılar arasında gelişmeye başlayan bir müzik olan samba daha sonraları geniş bölgelere yayılmış, diğer halklar arasında da bilinen bir müzik ve dans türü olmuştur. Sambanın pek çok çeşidi oluşmuş zaman içerisinde. Uluslararası düzeyde en çok bilinen ve özellikle karnaval sırasında çalınan, “Samba de Endredo”. Diğer samba türleri ise:
Samba de Breque: Reggie tarzı
Samba-Cançao: Tipik gece klübü tarzı
Samba pagode: Modern popüler tarz.
Capoeira Müziği: Afrikalı kölelerin savunma ve savaş sporu olarak geliştirdiği capoeira kendi müziğiyle yapılır. Bu müzik tarzında soru-cevaplı bir form yer alır. Capoeira’nın en temel çalgıları, berimbau, atabaque ve pandeiro. Capoeira şarkıları doğaçlama ya da deneyimli hocaların popüler besteleri olabilir.
Maracatu: Karnaval sırasında çalınan bir müzik olan maracatu, geleneksel Afrika-Brezilya müziğidir. Portekiz melodileri Afrika ritimleri ile birleşiyor bu türde. Sömürgecilik dönemlerinde geçit törenlerinde kralı karşılarken kullanılırmış. Bu müzik türünde kullanılan çalgılar; büyük alfaia davulu, büyük metal gong, trampet ve shaker.
Afoxe: "Candomble" (geleneksel bir karnaval) geleneğinde dinsel bir müzik. Gandhi’nin oğulları anlamına gelen Filhos de Gandhi adında bir grup bu müziği ilk olarak 1949'da Salvador’da karnaval sırasında çalmış. Bu grubun ortaya çıkışı devrimsel bir nitelik taşıyor; çünkü o zamana kadar Salvador’da karnaval geçitlerinde sadece beyaz tenli insanlar yer alıyormuş.
Samba-Reggae: Jamaica Reggae'si ile samba karışımı bir tür. Olodum adında bir grubun öncülüğünü ettiği bir müzik olarak görülmüş ve bu grup şarkı sözlerinde politik içerik kullanmıştır.
Pagode: Sambanın bir türü olan, Rio de Janerio kökenli bir müzik. Çok çeşitli yemek, dans ve müzikle kutlama anlamına geliyor.
1960'ların sonunda Bahia bölgesindeki siyahlar, Salvador'daki karnaval sırasında Amerikan yerli (yerli halk, kızılderililer) kıyafetlerini giymeye başlamış, bunu da geçmişlerindeki ortak mücadelelerinin bir simgesi olarak yapmışlardır. Comanches do Pelo ve Apaches de Tororo adındaki gruplar güçlü vurmalı çalgı stilleri kullanmışlar ve sık sık polisle karşı karşıya gelmişler.
Bahian karnavalında en çok bilinen gruplardan biri Ile Aiye. 1974 yılında en büyük siyah nüfusunun olduğu bir bölgeden çıkmış bir gruptur. Bu grup Bahia’daki siyah halkın bilinçlendirilmesi için çalışmış.
İlk kurulduğu dönemde polis engeliyle karşılaşmış, pek çok defa işkencelere maruz kalmış, medya tarafından sansür yemiş. Karnaval sırasında grubun yüzlerce müzisyeni, dansçısı ve elemanı oluyor. Bu grubun geçişi sırasında tüm karnaval alanında Afrika’nın, Afrika-Brezilya kültür ve dininin ne kadar önemli olduğu üzerine şarkılar duyuluyor.
Brezilya’da dans ve müzik birbirinin ayrılmaz birer parçası. Bu yüzden çoğunlukla her müzik türünün kendi dans stili var. Ve bu danslar olmadan bu müzikler, müzikler olmadan da dans olmuyor. Brezilya’da tropikal iklim baskın olduğu için sürekli yaz ve sürekli festival ve karnavallara rastlamak mümkün. Karnavallar Brezilya’nın en önemli kültür etkinlikleri. Her şehrin kendi karnavalı var. Ve bu karnavallarda müzikler, danslar, eğlenceler alabildiğine sürüyor.
Rio Karnavalı büyük bir stadyumda yapılıyor. Hızlı ritimler baskın. Bahia’da sokak eğlenceleri şeklinde bir karnaval yapısı var ve daha yavaş ritimler hâkim buradaki müziklerde. Pernambuco’da ise Afrikan müziği ve kültürü etkilerini çoğunlukla görmek mümkün.
Çalgılar
Agogô: Yoruba geleneksel müzik aletlerinden ve bu dilde zil ya da gong anlamına geliyor. Samba çalgılarından belki de en eskisi, iki veya tek zilli olabiliyor. Perküsyon çalgıları arasında en tiz sese sahip olan çalgıdır. İki farklı boyuta sahip iki metal zilden oluşuyor. Her birinden farklı sesler üretilebiliyor.
Atabaque: Gövdesi Brezilya’daki baklagil ailesine ait ağaçlardan olan, üstü sığır derisi vurmalı bir çalgı. Bu çalgı Capoeira, Maculele dansları ve afro-brazil dini olan condomble sırasında kullanılıyor. Boyutlarına göre de çeşitlilik gösteriyor.
Berimbau: Capoeira’da kullanılan tek telli yaylı bir çalgıdır. Capoeira'nın savunma ve dövüş olarak kullanıldığı dönemlerde savaşçının berimbaunun ucuna bir jilet takarak çaldığı söylenmektedir.
Shekere: Afrika kökenli bir çalgı. Perküsyon ailesinden.
Pandeiro (tambourine) : Doğu Afrika kökenli bir çalgı. Tef ailesinden vurmalı bir çalgı aleti. Zilli tef ve küçük olanına pandeiro deniliyor. Capoeira'nın çalgılarından aynı zamanda.
Carimbo: Bir çeşit Afrika davulu. Aynı zamanda dans ve müzik türü olarak da bu davulun vuruşlarından yola çıkarak kullanılıyor.
Bu geleneksel çalgılar dışında piyano, gitar, bas, flüt gibi çalgıları da Brezilya müziğinin çeşitliliği içinde görmek mümkün.
Brezilya'da kültür çeşitliliği farklı kültürlerin etkileşimiyle bugünkü halini almıştır. Hıristiyanlığı yaymak için gelen Portekizliler büyük etkiye sahip. Onun dışında çok ulusluluğun diğer etkenlerinden olan Kızılderililer, Brezilya'da yemek kültüründen dile çok geniş bir etkiye sahip. Afrikalılar’ın köle olarak getirilmesi yeni bir kültürü daha tanıtmış bu bölgeye. Özellikle müzik, dans, yemek, din, dil bu geniş etkileşimin elemanları.
Brezilya'yı bu sayfalara sığdırmak elbette zor ama en genel hatlarıyla Brezilya müziği ve kültürüne ilişkin bilgiler vermeye çalıştık. Dansın ve karnavalların ülkesi Brezilya dünya içerisinde de müzikal anlamda etkileyici bir yere sahip olmuştur.
| < Önceki | Sonraki > |
|---|
