Genel Değerlendirme
Brezilya imalat sanayi, büyüklük ve çeşitlilik açısından Latin Amerika ülkeleri arasında birinci sırada yer almaktadır. Makinalar, elektrikli ekipmanlar ve otomotiv gibi geleneksel sektörlerin yanı sıra; havacılık sanayi ve telekomünikasyon ekipmanları alanında son on yılda önemli atılımlar gerçekleştirmiştir.
Brezilya, 1930’lardan itibaren ithal ikameci sanayileşme modeli ile büyük imalat sektörünü geliştirmiştir.1970’lere gelindiğinde ihracat üretim kapasitesi genişlemiş ve yüksek yatırımlar gerçekleştirilmiştir. 1980’lerde ise, Brezilya temel ara malları ihraç eder hale gelmiştir. 1990’larda ticaretin serbestleştirilmesi süreci imalat sektörünü dış rekabete maruz bırakmıştır. İmalat sanayinin canlanmasında devletin desteğinin de önemli katkısı olmuştur. Yabancı pazarlara girişte ihracat teşvik kredileri, yenilikçi firmalara kısa, uzun, orta vadeli krediler BNDESUlusal Bankası tarafından verilmektedir.
Sermaye malları, girdiler ve parçalar çok daha düşük maliyette ithal edilebildiği için, tüketici malları ticari serbestleşmeden faydalanmıştır. 199496’ da düşük gelir grupları lehine yapılan gelir bölüşümü ve kredilerin genişlemesi tüketici mallarına yönelik talebi tırmandırmıştır. Bununla beraber, o zamandan beri yüksek faiz oranları tüketimi frenlemektedir.
Dayanıklı olmayan tüketim malları sektörü, ticari serbestleşmeden ve güçlü döviz kurundan olumsuz etkilenmiştir. Sanayi, 1997 yılında sadece %0,7 oranında büyümüş ve 1998 yılında daralmıştır. Ayakkabılar üzerine konan yüksek ithalat tarifelerinin sürdürülmesine ve 1995 yılından beri ithal edilen bazı çeşit kumaşlar üzerine konan kotaların varlığına rağmen, Asyalı üreticilerle olan rekabet tekstil, giyim ve ayakkabı üretimini etkilemiştir. Brezilya ayakkabı üretiminde dünyada üçüncü sırada yer almaktadır.
Ocak 1999’da Realin devalüasyonu gıda işleme gibi endüstrilerde ithal ikameciliğini yaygınlaştırmıştır. Dayanıklı olmayan tüketim malları sektörünü etkileyen diğer bir olay ise bilhassa içecek sektöründe gerçekleşen birleşmelerdir. Mart 2000’de Brezilya’nın en büyük iki içecek üreticisi Brahma ve Antarctica birleşerek, Ambev isminde yeni bir firmanın doğmasına sebep olmuştur. Ambev, şimdi yurtiçi pazarın %70’inden fazlasını kontrol etmekte olup, dünyanın en büyük biracılık firmalarından biridir.
Bilgisayar Donanımı
Bilgisayar donanım sektörü, Brezilya’daki önemli sektörlerden birisidir. 2004 yılında pazar hacmi %33,6, 2005 yılında % 17,3 büyümüştür. PC satışlarındaki artışın internet patlamasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Çok sayıda Brezilyalı internet servis sağlayıcısı internete bedava girişi özendirmektedir. Brezilya’daki PC’lerin çoğu, IBM, Compaq, ABC Bull, Hewlett Packard ve Dell gibi global firmalar tarafından yerel olarak imal edilmektedir. Bilgisayar donanımı ürünlerine ait ithalat tarifesi yaklaşık %12% 16 arasındadır.
Brezilya’daki yazılım pazarı, ekonominin belirli sektörlerinin (dikey kesim) bilgiye yönelik spesifik çözüm talebi ile bazı alanların (yatay kesim) teknolojiye veya uygulanabilir metodolojilere yönelik talebinden oluşmaktadır. Dikey kesim, finans, sanayi, ticaret, kamu sektörü ve telekomünikasyondan oluşmaktadır. Yatay kesim ise belgelerin ve hizmetlerin elektronik yönetiminden oluşmaktadır.
Brezilya’nın yazılım ithalatında, ABD, İsrail, Almanya ve Fransa başı çekmektedir.
Otomotiv
Brezilya’nın otomotiv sanayi, GSYİH’nın %10’unu oluşturmakta olup, 7 eyalette, 50 fabrikada toplam 100 000 işçi istihdam edilmektedir.
Otomotiv sanayiine uygulanan ithalat rejimi son yıllarda değişiklik göstermiştir. 1994’ün ikinci yarısında Real planı tarafından yaratılan talepteki yükseliş ithalatta patlamaya yol açmış, bu da hükümeti 1995 yılında ithalat tarifelerini %70’e çıkarmaya zorlamıştır. 1 Ocak 1996’da hükümet yeni bir otomotiv rejimini gündeme sokmuştur. Bu rejimle, otomobil ithal edecek imalatçılara, yatırım veya ihracat yapmaları koşuluyla, standart ithalat tarifesinin yarısının uygulanması, ayrıca, bu imalatçılara sermaye malı ve girdi ithalinde de sırasıyla %90 ve %85 tarife indirimi yapılması planlanmıştır. Otomobiller üzerindeki tarife Ocak 1997’de %63’e, Ocak 1998’de %49’a indirilmiştir. 2000 yılında ise yeni bir rejim yürürlüğe girerek, ithalat tarifesi %35’e düşürülmüştür. Otomotiv sektöründeki uzunca bir durgunluktan sonra, otolar üzerindeki verginin azaltılması sonucu, üretim 1992 yılında 740 325 adet iken, 1997 yılında 2 milyon adete yükselmiştir. Fakat, 1997 yılından beri uygulanan sert tedbirlerin etkisi şiddetli olmuştur. 1998’in başında yetersiz kalan yurtiçi talebe bir tepki olarak artan ihracata rağmen, yılın geri kalanında ticaret performansı hayal kırıklığı yaratmıştır. Ayrıca, üretimde de düşme gözlenmiştir. 1999 yılında Realin devalüasyonu, sanayiye darbe vurmuştur. Yine 1999 yılında üreticiler ve hükümet arasında vergi anlaşması yapılmasına rağmen, 1998’e göre üretim %15, ihracat %33 oranında azalma kaydetmiştir. Bununla beraber, 2000 yılının başlarında otomotiv üretimi, tüketici gelirlerinin artması ve faiz oranlarının düşmesi sonucu yükselişe geçmiştir. 2002 yılında 1,8 milyon araba üretilmiş ve dünya sıralamasında Brezilya 10. olmuştur. 20012003 yıllarındaki krizin ardından 2004 yılında canlanma yaşanmıştır. 2005 yılında 2,5 milyon araç üretilmiş olup 2,3 milyonu yolcu taşımaya (binek otomobil) uygundur.
Önemli otomobil imalatçıları, Brezilya’nın son ekonomik zorluklarından olumsuz yönde etkilenmemiştir. Ford, Mercedes Benz, Volkswagen ve Renault tarafından yeni yatırımlar yapılmıştır. Brezilya’nın potansiyel büyük otomobil pazarında paylarını artırmak isteyen uzun vadeli bakış açısına sahip yabancı yatırımcılar, Brezilya’yı diğer Latin Amerika pazarlarına da açılmak için bir ihracat üssü olarak kullanmayı düşünmektedir. Brezilya’nın araç ihracatının büyük bir bölümü başta Arjantin olmak üzere komşu Latin Amerika ülkelerine gerçekleşmektedir.
Brezilya, bu sektörde teknoloji üretiminde gösterdiği başarı ile de dikkat çekmektedir. Ethenol ve benzinin herhangi bir karışımı ile çalışabilen esnek yakıtlı araçlar (flex fuel vehicles) 2003 yılından bu yana Brezilya pazarında satılmaktadır. (İlgili kurum: The National Association of the Automotive Manufacturers, ANFAVEA www.anfavea.com.br).
Otomotiv Yan Sanayi
Brezilya, özellikle motor bloğu ve sac karoseri parçaları konusunda hammadde ve teknolojik avantajlarını kullanarak, dünya üzerinde oldukça önemli bir ülke konumuna geçmiştir. Ülkede, otomotiv sektörüne yön veren ana sanayilerin gerçekleştirdiği önemli yatırımlar sonucunda motor bloğu üretimi ve ihracatı yapılmaktadır. Brezilya yan sanayi ihracatında Almanya ve Arjantin hatırı sayılır paylara sahiptir.
Brezilya’nın yan sanayi ithalatında başlıca ülkeler, ABD, Almanya, İtalya, Arjantin ve Japonya’dır. Brezilya’nın yan sanayi ithalatı ana sanayi yatırımlarıyla paralellik arz etmektedir. Otomotiv sanayinde dünya üzerinde söz sahibi ve daha da önemlisi Brezilya’da önemli yatırımları olan ülkelerden yapılan ithalat dikkat çekmektedir. Global rekabet, Brezilyalı yan sanayicileri ulusal ve uluslararası rekabet açısından etkilemektedir. 1995 yılından sonra indirilen gümrük vergi oranlarının da etkisi ile firmalar, hem teknolojik, hem de finansal zorlukların üstesinden gelmek amacıyla yabancılarla ortak yatırımlara yönelmiştir. Otomotiv sektöründe gerek ana sanayinin girdilerinde, gerekse de yedek parça piyasasında ithalat oranı yerli üretime göre oldukça fazladır. Otomotiv sanayinin yurt dışından tedarik ettiği parçaların büyük bir çoğunluğu ana sanayinin kendisi tarafından doğrudan doğruya ithal edilmektedir. Genelde, lisansör firmanın kaynakları kullanılarak temin edilen yan sanayi ürünleri ithalatın büyük kısmını oluşturmaktadır. Tüm dünyada olduğu gibi Brezilya da orijinal yedek parçaların dağıtımının ana sanayinin inisiyatifindeki yetkili satıcılar tarafından sağlandığı görülmektedir.
Brezilya’da otomotiv yedek parçalarının %60’ı toptancı veya dağıtıcıların üzerinden tüketiciye ulaşmakta, geriye kalan %40’lık kısım ise orijinal ekipman imalatçıları (OEM) aracılığı ve yetkili satıcılar eliyle tüketicilere ulaşmaktadır. Toptancı ve dağıtıcıların elindeki yedek parçaların %70’inin perakendeciler, %20’sinin servis ve tamirhaneler aracılığıyla tüketiciye, %10’unun ise doğrudan tüketiciye ulaştığı tahmin edilmektedir. Yetkili satıcıların elindeki ürünlerin ise %60’ının servis ve tamirhaneler vasıtasıyla tüketiciye, geriye kalan %40’ının ise doğrudan tüketiciye ulaştığı tahmin edilmektedir. Orijinal olmayan otomotiv yedek parçalarının ithalattan tüketiciye ulaşmasına yarayan zincirin ilk halkalarında karşımıza üreticiler, ithalatçılar ve geniş bayilik ağına sahip toptancı/dağıtıcılar çıkmaktadır. Söz konusu ürünlerin tüketiciye ulaşmasından önce ise servisler, bağımsız perakendeciler veya bayilik ağı dahilinde çalışan perakendeciler bulunmaktadır.
Ülkenin en önemli fuarı iki yılda bir Sao Paulo’da gerçekleştirilen AUTOMEC fuarıdır. Bunun yanısıra, Brezilyalı firmaların coğrafi konumları itibariyle yakın buldukları ABD’de düzenlenen MEMA Show gibi fuarlara katılmakta oldukları, ayrıca uluslararası önemi kanıtlanmış olan Automechanica ve Equipe’Auto fuarlarında da sıkça yer aldıkları saptanmıştır.
Otomotiv sektörünün bu kadar gelişmiş olduğu Brezilya’da, otomotiv yan sanayi de ihracata yönelik önemli bir sektördür (yıllık ihracat kapasitesi 6 milyar dolar seviyesindedir). Son yıllarda özellikle Arap ülkelerine yapılan ihracat önemli ölçüde artış göstermiştir (Bu bölgeye 2005 yılının ilk altı ayında 23 milyon dolarlık ihracat yapılmıştır ki bu geçen senenin aynı dönemine kıyasla %62’lik bir artışa işaret etmektedir).(İlgili kurum: Brazilian Association of Auto Parts Manufacturers, SINDIPEÇAS www.sindipecas.org.br )
Uçak
Brezilya, sivil havacılıkta kullanılan uçakların üretiminde dünya dördüncüsü konumundadır. Ülkede sivil ve askeri amaçlı uçakların yanı sıra jet üretimi de yapılmaktadır ve ülkede üretilen jetler dünya çapında kullanılmaktadır.
Brezilya’nın en büyük uçak üreticisi olan Embraer firması satış rakamları göz önüne alındığında Boeing, Airbus ve Bombardier’ı (Kanada) geride bırakmaktadır. Firma ürettiği jetleri, askeri ve sivil uçakları dünyanın birçok ülkesine satmaktadır ve bu satış rakamları ile Brezilya ihracatına katkı yapan en büyük ikinci firma konumundadır.
Takım Tezgahları
Brezilya pazarı 1990 yılında ithalata açıldıktan sonra, çok sayıda yerel makine imalatçısı uluslararası imalatçıların temsilciliğini ve dağıtımını yapmaya başlamıştır. Takım tezgahlarının yerel temsilcileri teknik dergilere reklam vermekte ve önemli ticari fuarlara katılmaktadır. Uluslararası takım tezgahı imalatçıları, satış ofisinin yanı sıra, gösteri odası, makine parçaları ve teknik yardım, eğitim bölümlerinden oluşan teknoloji merkezlerine de sahiptir. Brezilya’nın takım tezgahları ithalatında Almanya’nın payı %25, İtalya ve ABD’nin payları sırayla %18 ve %15’dir.
Tarım Makinaları
Brezilya tarım yönünden büyük bir potansiyele sahip ülkedir. ABD, İtalya, Avustralya, İsveç, İsrail, Fransa, Hollanda ve Japonya, Brezilya’nın ithalatında önemli ülkelerdir. Tarım makinaları pazarına girişte en önemli faktörler etkin dağıtım kanalları ve yerel teknik yardım olarak sıralanmaktadır.
Plastik İşleme Makinaları
Otomotiv ve ev aletleri sektörleri, plastik işleme makinaları sektörünün son kullanıcılarıdır. Brezilya ekonomisinin küreselleşmesi, uluslararası plastik işleme makinaları imalatçılarını Brezilya’da tesis kurmaya teşvik etmektedir.
İş Makinaları
Brezilya iş makinaları pazarı altyapı projelerindeki genel yavaşlamadan dolayı azalmıştır. Brezilya’nın ithalat pazarında tek başına ABD’nin payı %50’dir. Genelde, Caterpillar, Volvo, Case ve Komatsu gibi çok uluslu firmaların yerel temsilcileri, Brezilya pazarına tedarikte bulunmaktadır. Bunlar, aynı zamanda Brezilya, Arjantin, Paraguay ve Uruguay tarafından oluşturulan MERCOSUR ülkelerine de ihracat yapmaktadır. MERCOSUR Anlaşmasına göre, %60 oranında yerel parçaya sahip makine, Brezilya ürünü olarak düşünülmekte ve MERCOSUR ülkelerine ihraç edilirken, ithalat vergisinden muaf tutulmaktadır. Uluslararası pazarda teknik açıdan rekabetçi olabilmek için, yerel imalatçılar yüksek teknolojiye sahip büyük miktarda parça ithal etmektedir.
Tekstil ve Deri
Tekstil, Brezilya’nın rekabet açısından güçlü olduğu sektörlerden birisidir. Bu sektörde faaliyet gösteren 30.000 firmanın yıllık ihracat kapasitesi 2 milyar doların üstündedir. Brezilya, bu sektördeki ihracat kapasitesinin yanında önemli miktarda ithalat da yapmaktadır ki 1.5 milyar dolar seviyesindeki bu pazardan Türk firmaları da faydalanabilir.
Bu sektörde Brezilyalı firmaların üretimi hazır giyim, pamuk ve deri ürünleri alanlarında toplanmaktadır. Brezilya tekstil sektörünün stratejik hedefi dünya pazarındaki payını 2008 yılı itibarı ile %1’e çıkarmaktır, bu da yıllık ihracatın 4 milyar dolara ulaşması anlamına gelmektedir. (İlgili Kurum: Brezilya Tekstil ve Giyim Sanayicileri Derneği, ABIT www.abit.org.br)
Gıda İşleme ve Ambalaj Makinaları
Brezilya gıda sanayi yeni yatırımlara tanıklık etmektedir. Gıda sanayindeki olumlu gelişmelerde esas olarak ihracattaki artışın katkısı bulunmaktadır. Brezilya gıda işleme ve ambalaj makinaları pazarının 2007 yılında da büyüyeceği tahmin edilmektedir. Brezilya’nın gıda işleme ve ambalaj makinaları ithalatında başlıca ülkeler, Almanya, İtalya ve ABD olarak sıralanmaktadır.
Ara Mallar
1990’larda ara mallardaki üretim büyümesi tüm imalat sanayinin ortalamasından daha aşağıda olmasına rağmen, Brezilya önemli bir üretici konumundadır. Çelik ve petrokimya sanayileri özelleştirilip, yeniden yapılandırılmıştır. Brezilya, dünyanın sekizinci en büyük çelik üreticisidir. Çelik sanayi bilhassa yarımamul ürünler göz önüne alındığında, Brezilya, düşük maliyetli, yüksek kaliteli girdi, modern tesis ve teknolojilerin vasıtasıyla uluslararası alanda rekabet edebilecek güçtedir. Kağıt ve selüloz sektörünün satışlarında devalüasyondan sonra bir artış yaşanmıştır. Brezilya, dünya üretiminde 10. sıradadır.
İnşaat
İnşaat sanayi, 1990’lardaki ekonomik çöküşten son derece olumsuz etkilenmiş, fakat 1996’dan beri iyileşmeye başlamıştır. Fiyat istikrarı yeni konutlara olan talebi artırıp, sektörel üretim, 1996’da %5,2, 1997’de %8,5 oranında genişleme göstermiştir.1997’nin sonundan beri ekonomik istikrarsızlığın sektörü yaralamasına rağmen, bu durum 1998 yılında demiryolları, limanlar, anayolları, elektrik ve telekomünikasyonun özelleştirilmesiyle telafi edilebilmiştir. Özelleştirme çabaları, yatırım projeleri dalgası yaratmıştır. Brezilya’nın gelişim periyodunda yapılan önemli kamu yatırımlarıyla büyüyen önemli inşaat firmaları, son zamanlarda faaliyetlerini deniz ötesi ülkelere yaymakta başarı sergilemişlerdir. Bu firmalara örnek olarak, Norberto Odebrecht, Andrade Gutierrez, Camargo Correa, CR Almeida, Mendes Junior ve Votorantim gösterilebilir. Orta vadede sektörde, özellikle yol yapımı, enerji üretimi ve konut alanında önemli gelişmeler beklenmektedir.
| < Önceki | Sonraki > |
|---|
